Klimaat en leefomgeving
Fossielen van tropische schelpen in Nederland bewijzen dat ons land ooit een warm zeeklimaat had. Zo helpen fossielen bij het reconstrueren van vroegere landschappen.
Fossielen vertellen geschiedenis
Fossielen zijn de stille getuigen van een wereld die miljoenen jaren geleden bestond. Ze laten zien hoe dieren leefden, hoe landschappen eruitzagen en hoe de aarde door de tijd heen veranderde. In dit artikel lees je wat fossielen precies zijn, hoe ze ontstaan en wat ze ons vertellen over de geschiedenis van onze planeet.
Wat zijn fossielen?
Fossielen zijn versteende of afgedrukte resten van planten, dieren of andere organismen die in het verleden hebben geleefd. Ze kunnen bestaan uit botten, tanden, schelpen, afdrukken of zelfs sporen zoals pootafdrukken.
Wat vertellen fossielen ons over de geschiedenis?
Fossielen geven inzicht in hoe de aarde er miljoenen jaren geleden uitzag. Ze laten zien welke dieren en planten er leefden, hoe ecosystemen waren opgebouwd en hoe het klimaat veranderde.
Hoe ontstaan fossielen?
Fossielen ontstaan wanneer resten van organismen snel worden bedekt door sediment, zoals zand of klei. Door druk, tijd en mineralisatie veranderen deze resten langzaam in steen. Slechts een klein deel van alle organismen wordt uiteindelijk fossiel, waardoor elke vondst bijzonder waardevol is.
Evolutie en veranderingen
Door fossielen te vergelijken, kunnen wetenschappers zien hoe soorten zich hebben ontwikkeld. Sommige fossielen tonen overgangsvormen tussen oude en moderne dieren.
Botfragmenten
Stukken bot van zeezoogdieren zoals walvissen en bruinvissen komen regelmatig voor langs de kust.
Hoe herken je fossielen?
Het herkennen van fossielen is een vaardigheid die je ontwikkelt door ervaring.
Tips voor herkenning
-
Fossielen zijn vaak donkerder van kleur
-
Ze voelen zwaarder aan door mineralisatie
-
Botten hebben een poreuze binnenkant
-
Tanden zijn glad en glanzend
-
Bij laagstaande zon vallen glanzende haaientanden sneller op
Meer termen en uitleg vind je in onze Begripsverklaringen.
Zelf fossielen verzamelen
Fossielen verzamelen is een toegankelijke hobby die je bijna overal kunt doen. Vooral aan de Nederlandse kust kun je prachtige vondsten doen.
Waar kun je zoeken?
De Zeeuwse kust is een van de beste plekken van Nederland.
Tips voor beginners
-
Zoek bij laag water
-
Kijk in schelpenbanken en geulen
-
Neem een zeefje of schepje mee
-
Wees geduldig en kijk goed naar kleur en structuur
Fossielen
Bijna alles wat de mensheid weet van het ontstaan en de ontwikkeling van de aarde, is afkomstig van de kennis die fossiele vondsten ons verschaft hebben. Men noemt fossielen ook “de versteende getuigen uit het ver1eden”, de in gesteente bewaarde resten of sporen van toenmalig leven, zoals dat duizenden of miljoenen jaren geleden plaatsvond.
Omdat maar weinig fossielen de onvoorstelbare temperaturen kunnen doorstaan, zoals die voorkomen bij de vorming van stollingsgesteente* en afzettingsgesteente* en bij vulkaan uitbarstingen, vindt men fossielen bijna uitsluitend in sediment-gesteenten*, die bestand zijn tegen de grote hitte. Dergelijke sedimenten zijn o.a. grind, zand, klei en slik, die bij de zee natuurlijk in grote maten aan te treffen zijn. Zo ook in Zeeuws Vlaanderen ~ en in die sedimenten zijn grote aantallen haaientanden en andere fossielen te vinden. Niemand hoeft zich zorgen te maken dat er in de komende vakantie geen fossielen meer te vinden zijn op het strand. En ook de volgende generaties zuilen zich er nog volop over kunnen verbazen en er plezier aan beleven. Terugblik op de geschiedenis De Zeeuwse kust heeft natuurlijk niet altijd de vorm gehad die ze nu heeft. In vroeger tijden heeft de zee stukken land prijsgegeven en weer teruggenomen, Want de aarde is niet de definitief vastgelegde bol zoals zij dat in ons korte mensenleven lijkt te zijn. Als we de ontstaansgeschiedenis van de aarde in een versnelde weergave zouden bekijken, dan zouden we landmassa's zien wegzakken en bergketens omhoog zien rijzen. Regen- en smeltwater van gletsjers in de ijstijden zouden zeeën opvullen en zeeën zouden zich weer terug trekken, eilanden rezen op uit het water of zonken daarin weg, rivieren sneden door gebergten en vormden dalen. Kustlijnen verschoven en hele continenten dreven uit elkaar. Als kortstondige bezoeker van deze kust interesseren Wij ons uiteraard voor de veranderingen die zich nu afspelen: eb en vloed, wind en storm, spring- of stormvloed of veranderingen die door mensenhanden zijn veroorzaakt. Aan alle kuststroken dus ook aan de Zeeuwse, knaagt de zee, elk moment, dagelijks. Vroeger of later zullen We Weer verbaasd staan kijken, als de vele kleine veranderingen in hun totaliteit zichtbaar worden, of als de zee Weer eens met zijn oerkracht grote stukken uit de zojuist nog met grote moeite opgespoten duinen* rukt, Wanneer de storm een grote massa zand de duinen over blaast en zo wegen en grasvelden met een soms metersdikke laag zand bedekt.
De Aarde
Stel je de aardbol voor als een appel: dan is de harde, ver- steende aardkorst Waarop we nu leven net zo dik als de schil. Daar Waar zich de oceanen bevinden is de schil 100 km dik, daar Waar de continenten zich bevinden is de schil ongeveer 200 km dik.
Deze schil, ofwel aardkorst, drijft op de vloeibare kern van de aardbol die naar de kern toe steeds heter Wordt. Maar dat gebeurt niet overal gelijkmatig. Zo zijn er delen van de aardkorst - de continentale platen*- die tijdens de miljarden jaren van de aardontwikkeling uit elkaar bewogen of op elkaar schoven. Zo ontstonden nieuwe zeeën of gebergten. In het Tertiair* vonden zich de continenten en gebergten zoals we ze nu kennen. Zulke geweldige veranderingen spelen zich af in een onvoorstelbaar lang tijdsbestek. We moeten dan ook niet vrezen dat de aarde zich onder onze voeten opeens zal openen en ons zal verzwelgen. We zijn er desondanks altijd Weer getuige van hoe deze continentale platen, het aardoppervlak onder onze voeten, over elkaar wrijven en de aarde laten beven: aardbevingen, zoals de verschrikkelijke aardbeving in augustus 1999 in Turkije. Hoe en wanneer is onze aarde nu eigenlijk ontstaan? Natuurwetenschappers gaan ervan uit dat door het samentrekken van gaswolken en de afkoeling daarvan de aarde ongeveer 4 miljard jaar geleden is ontstaan. Die afkoeling gaat nog steeds door, maar vooral door de afwisseling van warme en koele periodes ontstond het leven op onze aarde.